Feiten. Anders bekeken.

Franse hulde voor ‘spion X’ alias coiffeur Frans Massy uit Hasselt

Geschreven door  op in Lokaal Nieuws.
Vlaggengroet en ‘The Last Post’ tijdens de herdenking van Frans Massy. Foto Bad Republic

Een delegatie van een Frans infanteriebataljon kwam naar het oude kerkhof van Hasselt om hulde te brengen aan Frans Massy. Deze Hasseltse kapper leverde via een spionagenetwerk vitale informatie aan waardoor de Franse legereenheid een strategische heuvel in de Elzas kon veroveren tijdens de Eerste Wereldoorlog.

De Franse legereenheid had voor één van hun grote militaire successen uit WOI hulp gekregen van ‘spion X’. Er stond echter geen naam vermeld in hun geschiedenisboek. Via een toevallig bezoek van Belgische militairen aan die eenheid in de Elzas, eind 2017, vielen er echter historische puzzelstukken in elkaar, met een link naar Hasselt. Dank zij opzoekingen van documentatiecentrum de graef Hasselt-Kuringen kon het bataljon eindelijk een gezicht plakken op de spion die hen doorslaggevende informatie bezorgde.

Frans Massy had een kapperszaak ongeveer ter hoogte van de gelijknamige straat in de Hasseltse stationsbuurt. Net zoals overal gingen ook in zijn kappersstoel nieuwtjes rond, zeker omdat Frans een vlotte babbelaar was. Alleen gaf hij interessante opmerkingen door via ‘The Cereal Company’, een spionagenetwerk dat brieven via Nederland naar Engeland smokkelde.

Frans Massy (1881-1918). Foto Stadsmus Hasselt

Op een dag toonde een Duitse soldaat aan Frans een postkaart van zijn geboortedorp in de Elzas. Op de kaart stond niet alleen het dorp afgebeeld, maar er waren ook aanduidingen van de posities van Duitse kanonnen. Een Franse legereenheid leverde intussen al bijna een jaar hevig strijd om hetzelfde dorp en de nabijgelegen Hartmannswillerkopf, een bergtop die een strategisch overzicht bood over het slagveld. De informatie uit Hasselt zorgde direct voor een tussentijds Frans succes in de gevechten die voortduurden tot vlak voor Wapenstilstand. De Franse eenheid kreeg trouwens de bijnaam ‘les diables rouges’ tijdens deze verbeten strijd met uiteindelijk naar schatting 30.000 doden.

Naar het najaar van 2017 dan, het ogenblik dat Hasselaar Kris Leenaers, zelf militair, deel uitmaakte van een delegatie die de Franse legereenheid bezocht. Kris is al jaren gepassioneerd door de geschiedenis van Kuringen en Hasselt. Sinds enkele jaren zet hij zich in voor erfgoedprojecten rond de Eerste Wereldoorlog.

“In onze gesprekken met de Fransen kwam de zware strijd om de bergtop ter sprake”, vertelt Kris. “De Fransen vertelden dat ze in 1915 plots belangrijke informatie ontvingen waardoor ze het aanwezige Duitse geschut konden lokaliseren (en vernietigen). Toen begon er bij mij een lichtje te branden.” Samen met studenten van de lerarenopleiding van de hogeschool PXL werkt Kris namelijk specifiek rond het spionagenetwerk en de figuur van Frans Massy.

De Franse delegatie van het 152ste Infanterie bataljon “Les Diables Rouges”. Foto PXL / Stad Hasselt

“Mijn overgrootvader Valère heeft lang geleden nog meegevochten in WOI”, vertelt Pieter Gythiel, student aan PXL. “Toch blijkt de Eerste Wereldoorlog voor vele studenten echt een ver-van-mijn-bed-geschiedenis. In mijn opleiding koos ik voor de erfgoedmodule, omdat ik denk dat lokale verhalen geschiedenislessen wel heel concreet en herkenbaar kunnen maken.”

De Hasseltse coiffeur overleed een goeie maand voor het einde van de Eerste Wereldoorlog in omstandigheden die nog altijd niet helemaal zijn opgehelderd en misschien altijd een mysterie zullen blijven. Zelfmoord, blijft de Duitse versie nadat zij Frans arresteerden op basis van afgedwongen bekentenissen van een ander lid van de spionagegroep. Gewurgd of opgehangen door zijn ondervragers, vermoeden historici, zonder dat ze dit echter zwart op wit kunnen bewijzen.

Het originele gedenkmonument voor Frans Massy, geplaatst na WOI, werd tijdens het tweede grote, Duitse bezoek in de jaren veertig trouwens weggehaald door de bezetter. Onmiddellijk na de bevrijding in 1945 werd dan de huidige gedenksteen geplaatst na één van de eerste beslissingen van het toenmalige Hasseltse stadsbestuur.

Detail van de grafsteen van Frans Massy op het oude kerkhof van Hasselt. Stad Hasselt / foto © Annemie America

Het verhaal van Frans Massy is misschien één van die vele, kleine verhalen die verscholen zitten achter de uitvoerig belichte heroïek van een internationaal conflict, maar is toch de moeite waard om herdacht te worden. Daarom stonden er meer dan veertig mensen, waaronder dus vertegenwoordigers van de Franse legereenheid, op een ijskoude donderdagvoormiddag rond zijn gedenksteen op het oude kerkhof van Hasselt. De live gebrachte ‘Last Post’ paste trouwens perfect in dat plaatje.

“Vanuit militair perspectief is er over de bezettingsperiode in Limburg slechts weinig bekend”, reageert Limburgs gedeputeerde van Erfgoed Igor Philtjens. De Provincie Limburg ondersteunt en organiseert sinds 2014 heel wat initiatieven rond ‘Kleine Verhalen in een Groote Oorlog’. “De impact van de bezetting was enorm”, vertelt hij verder. “Vandaar onze keuze om op zoek te gaan naar dergelijke menselijke verhalen, zoals dit over Frans Massy. Telkens opnieuw krijgen we bevestigd hoe belangrijk het is om ons erfgoed over te leveren zodat we onze geschiedenis kennen en kunnen beslissen waar we naartoe willen met onze toekomst.”

Tijdens het schrijven van dit artikel speelt een nummer op de radio met als titel ‘Best kept secret’… Ook zo’n kleine toevalligheid. (ds)

LoopgravenHartmannswillerkopf.jpg
Een overblijfsel van de loopgraven aan de Hartmannswillerkopf. Foto Wikipedia.
Door ZandceeEigen werk, CC BY-SA 3.0, Link

Ook interessant

“Onaanvaardbaar!”

09/03/2018

09/03/2018

Gisteren circuleerde op Instagram een foto die een weinig flatterend beeld gaf van de Hasseltse fietsrealiteit. Betonblokken die ijskoud het...

OPROEP: Stad Hasselt vraagt foto-bewijsmateriaal van stormschade

17/08/2016

17/08/2016

De stad Hasselt vraagt bijkomend fotomateriaal aan haar inwoners om als rampgebied erkend te worden na de stormschade van einde...

Tournée Locale: buurten verbinden via kansen

17/04/2018

17/04/2018

Twee dichtbevolkte en groeiende stadswijken, een ‘moeilijk’ tussenliggend gebied, drie weekends, twee tussenliggende weken, sociale cohesie bevorderen, mensen verbinden, uitdagingen...

Kunst onder de toren, en met handleiding.

10/07/2016

10/07/2016

Dit weekend opende een nieuwe tentoonstelling tekenkunst in de Hasseltse kunstzaal ‘onder de Toren’. Je kan werken gaan bekijken van...

Nieuwe reeks boerenmarkten aan station Hasselt

28/06/2018

28/06/2018

Na het succes van vorig jaar komt ‘de boerenmarkt’ dit jaar terug naar de oude ABX-loods aan het station van...

Welke stad telt de meeste feministen: Gent of Genk?

07/03/2017

07/03/2017

Stad Genk is de tweede stad in Vlaanderen die door Stad Gent wordt uitgedaagd. Gent is officieel ambassadeur van de...

Asfaltwerken in westelijk deel stadscentrum Hasselt

23/11/2016

23/11/2016

Asfaltwerken in de westelijke helft van het Hasseltse stadscentrum zullen de komende dagen de binnenstad moeilijk bereikbaar maken. De werken...

Volg het pijltje naar de pendel: onnozel of pragmatisch?

20/12/2017

20/12/2017

Zowel De Lijn als Stad Hasselt zijn tevreden over het gebruik van de gratis shuttlediensten tussen de Park&Rides rond de...

Onze kippen leggen eieren in de openbare ruimte

07/11/2017

07/11/2017

Afgelopen zaterdag werd de Kippodroom voorgesteld, een buurtinitiatief rond een gedeeld kippenhok in de Tuinwijk in Hasselt. Het proefproject krijgt...

“Tack Hasselt!” voor een eerste succesjaar

04/02/2017

04/02/2017 1

IKEA Hasselt viert dit weekend zijn eerste verjaardag. Via tal van activiteiten voor klanten, inclusief een zondagse opening, mag iedereen...

Fietskluizen duiken op in het straatbeeld

15/06/2017

15/06/2017

Hasselaren die thuis over onvoldoende ruimte beschikken, kunnen vanaf volgende week hun fiets op een veilige manier wegzetten in een...

Gezondheid stimuleren, maar niet stigmatiseren

31/01/2019

31/01/2019

Gezondheid staat centraal, de lokale horeca moet niet lijden onder een alcoholvrije maand en misschien krijgt de Vlaamse jeneverstad er...

Nieuwe UiTpas 2017-2020 verkrijgbaar vanaf 4 maart

04/03/2017

04/03/2017

Gisteren lanceerde Stad Hasselt de nieuwe UiTpas tijdens de wekelijkse vrijdagmarkt. De nieuwe voordeelkaart geldt vanaf 1 april 2017 en...

Elektrische fietsen testen vóór de groepsaankoop

14/02/2019

14/02/2019

Op zaterdag 16 en zondag 17 februari geeft Stad Hasselt de inwoners een kans om elektrische fietsen in verschillende categorieën...

Gezocht: nieuwe directeur voor ModeMuseum

13/10/2016

13/10/2016

Directeur Kenneth Ramaekers verlaat binnenkort het Modemuseum in Hasselt. “Na bijna 9 jaar ben ik aan een nieuwe uitdaging toe”,...

Reageer
Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.