Feiten. Anders bekeken.

Franse hulde voor ‘spion X’ alias coiffeur Frans Massy uit Hasselt

Geschreven door  op in Lokaal Nieuws.

Een delegatie van een Frans infanteriebataljon kwam naar het oude kerkhof van Hasselt om hulde te brengen aan Frans Massy. Deze Hasseltse kapper leverde via een spionagenetwerk vitale informatie aan waardoor de Franse legereenheid een strategische heuvel in de Elzas kon veroveren tijdens de Eerste Wereldoorlog.

De Franse legereenheid had voor één van hun grote militaire successen uit WOI hulp gekregen van ‘spion X’. Er stond echter geen naam vermeld in hun geschiedenisboek. Via een toevallig bezoek van Belgische militairen aan die eenheid in de Elzas, eind 2017, vielen er echter historische puzzelstukken in elkaar, met een link naar Hasselt. Dank zij opzoekingen van documentatiecentrum de graef Hasselt-Kuringen kon het bataljon eindelijk een gezicht plakken op de spion die hen doorslaggevende informatie bezorgde.

Frans Massy had een kapperszaak ongeveer ter hoogte van de gelijknamige straat in de Hasseltse stationsbuurt. Net zoals overal gingen ook in zijn kappersstoel nieuwtjes rond, zeker omdat Frans een vlotte babbelaar was. Alleen gaf hij interessante opmerkingen door via ‘The Cereal Company’, een spionagenetwerk dat brieven via Nederland naar Engeland smokkelde.

Frans Massy (1881-1918). Foto Stadsmus Hasselt

Op een dag toonde een Duitse soldaat aan Frans een postkaart van zijn geboortedorp in de Elzas. Op de kaart stond niet alleen het dorp afgebeeld, maar er waren ook aanduidingen van de posities van Duitse kanonnen. Een Franse legereenheid leverde intussen al bijna een jaar hevig strijd om hetzelfde dorp en de nabijgelegen Hartmannswillerkopf, een bergtop die een strategisch overzicht bood over het slagveld. De informatie uit Hasselt zorgde direct voor een tussentijds Frans succes in de gevechten die voortduurden tot vlak voor Wapenstilstand. De Franse eenheid kreeg trouwens de bijnaam ‘les diables rouges’ tijdens deze verbeten strijd met uiteindelijk naar schatting 30.000 doden.

Naar het najaar van 2017 dan, het ogenblik dat Hasselaar Kris Leenaers, zelf militair, deel uitmaakte van een delegatie die de Franse legereenheid bezocht. Kris is al jaren gepassioneerd door de geschiedenis van Kuringen en Hasselt. Sinds enkele jaren zet hij zich in voor erfgoedprojecten rond de Eerste Wereldoorlog.

“In onze gesprekken met de Fransen kwam de zware strijd om de bergtop ter sprake”, vertelt Kris. “De Fransen vertelden dat ze in 1915 plots belangrijke informatie ontvingen waardoor ze het aanwezige Duitse geschut konden lokaliseren (en vernietigen). Toen begon er bij mij een lichtje te branden.” Samen met studenten van de lerarenopleiding van de hogeschool PXL werkt Kris namelijk specifiek rond het spionagenetwerk en de figuur van Frans Massy.

De Franse delegatie van het 152ste Infanterie bataljon “Les Diables Rouges”. Foto PXL / Stad Hasselt

“Mijn overgrootvader Valère heeft lang geleden nog meegevochten in WOI”, vertelt Pieter Gythiel, student aan PXL. “Toch blijkt de Eerste Wereldoorlog voor vele studenten echt een ver-van-mijn-bed-geschiedenis. In mijn opleiding koos ik voor de erfgoedmodule, omdat ik denk dat lokale verhalen geschiedenislessen wel heel concreet en herkenbaar kunnen maken.”

De Hasseltse coiffeur overleed een goeie maand voor het einde van de Eerste Wereldoorlog in omstandigheden die nog altijd niet helemaal zijn opgehelderd en misschien altijd een mysterie zullen blijven. Zelfmoord, blijft de Duitse versie nadat zij Frans arresteerden op basis van afgedwongen bekentenissen van een ander lid van de spionagegroep. Gewurgd of opgehangen door zijn ondervragers, vermoeden historici, zonder dat ze dit echter zwart op wit kunnen bewijzen.

Het originele gedenkmonument voor Frans Massy, geplaatst na WOI, werd tijdens het tweede grote, Duitse bezoek in de jaren veertig trouwens weggehaald door de bezetter. Onmiddellijk na de bevrijding in 1945 werd dan de huidige gedenksteen geplaatst na één van de eerste beslissingen van het toenmalige Hasseltse stadsbestuur.

Detail van de grafsteen van Frans Massy op het oude kerkhof van Hasselt. Stad Hasselt / foto © Annemie America

Het verhaal van Frans Massy is misschien één van die vele, kleine verhalen die verscholen zitten achter de uitvoerig belichte heroïek van een internationaal conflict, maar is toch de moeite waard om herdacht te worden. Daarom stonden er meer dan veertig mensen, waaronder dus vertegenwoordigers van de Franse legereenheid, op een ijskoude donderdagvoormiddag rond zijn gedenksteen op het oude kerkhof van Hasselt. De live gebrachte ‘Last Post’ paste trouwens perfect in dat plaatje.

“Vanuit militair perspectief is er over de bezettingsperiode in Limburg slechts weinig bekend”, reageert Limburgs gedeputeerde van Erfgoed Igor Philtjens. De Provincie Limburg ondersteunt en organiseert sinds 2014 heel wat initiatieven rond ‘Kleine Verhalen in een Groote Oorlog’. “De impact van de bezetting was enorm”, vertelt hij verder. “Vandaar onze keuze om op zoek te gaan naar dergelijke menselijke verhalen, zoals dit over Frans Massy. Telkens opnieuw krijgen we bevestigd hoe belangrijk het is om ons erfgoed over te leveren zodat we onze geschiedenis kennen en kunnen beslissen waar we naartoe willen met onze toekomst.”

Tijdens het schrijven van dit artikel speelt een nummer op de radio met als titel ‘Best kept secret’… Ook zo’n kleine toevalligheid. (ds)

LoopgravenHartmannswillerkopf.jpg
Een overblijfsel van de loopgraven aan de Hartmannswillerkopf. Foto Wikipedia.
Door ZandceeEigen werk, CC BY-SA 3.0, Link

Ook interessant

Ruimte voor nieuwe trends na deze Coronacrisis?

22/03/2020

22/03/2020

Een wereldwijde gezondheidscrisis zoals we momenteel doorstaan, biedt misschien mogelijkheden om nieuwe trends te zetten. Drie voorbeelden daarvan kwamen we...

Niet vergeten: een Valentijnscadeaubon voor uw huiskat

04/02/2018

04/02/2018

Vanaf 14 februari kunnen Hasselaren bij de dienst Leefmilieu een kortingsbon aanvragen voor de sterilisatie of castratie van hun huiskat....

Godsheide blijft ‘Godske’, maar toch is er iets veranderd

14/03/2017

14/03/2017

Tien maanden intensief, constructief en vooral discreet overleg tussen bewoners-belangengroepen De Unie Godsheide en Leefbaar Godsheide, Stad Hasselt en de...

Jonge bomen krijgen een vochtige start

24/04/2020

24/04/2020

In diverse straten test de stad Hasselt sinds kort een druppelsysteem uit dat jonge, pas aangeplante bomen stabieler moet doen...

Wat zijn uw plannen dit weekend?

28/06/2018

28/06/2018

De hoogdagen van de zomershopping zijn intussen al enkele dagen geleden begonnen in Hasselt. Nog tot en met 29 juni...

Pukkelpop 2017: de jaarlijkse lokroep van de Kiewitse grassprietjes

11/08/2017

11/08/2017

Volgende week, tussen woensdag 16 en zaterdag 19 augustus, loopt het equivalent van het totale inwonersaantal van Hasselt weer rond...

Hasselt zegt ‘neen’ tegen Vlaamse leidingstraat

22/04/2021

22/04/2021

Stad Hasselt wil geen Vlaamse leidingstraat onder haar grondgebied. Het college van burgemeester en schepenen geeft een negatief advies voor...

Vaping, dampen… toch niet zo mistig meer

09/08/2016

09/08/2016 1

Gaat de gewone sigaret een donkere toekomst tegemoet? Als het van de vape en damp shops afhangt wel. Ze schieten...

“Eindelijk! Hij is er!”

12/08/2016

12/08/2016

Boekenliefhebbers in Hasselt zijn blij. Na bijna drie jaar is er weer een zelfstandige boekhandel in hun stad. Naar de...

Bus- en rijbaan tussen nieuwe stelplaats De Lijn en station Hasselt

04/03/2017

04/03/2017

Vanaf maandag 6 maart begint de aanleg van een directe verbindingsweg tussen de nieuwe stelplaats van De Lijn in de...

Einde ruwbouwfase nieuw stadhuis Hasselt

12/01/2017

12/01/2017

Op vrijdag 13 januari bereikt de ruwbouwfase van het nieuwe stadhuis van Hasselt haar eindpunt. “Dan storten we het beton...

Japanse Tuin in Hasselt kijkt terug op een geslaagd feestjaar

23/11/2017

23/11/2017

In zijn feestjaar heeft de Japanse Tuin in Hasselt een nieuw bezoekersrecord bereikt. Ongeveer 90.000 mensen kwamen er in 2017...

In fase twee van de fietscampagnes verschijnt het boekje

14/10/2019

14/10/2019

De aankondiging van Politie LRH over controle op fiets-spookrijden langs de Groene Boulevard lokte de voorbije week heel wat reacties...

Afbouw van noodopvangcentrum Leopoldsburg vanaf 15 september

29/07/2016

29/07/2016

Het kernkabinet van de federale regering heeft beslist dat het noodopvangcentrum van Leopoldsburg eind oktober 2016 zal sluiten. Vanaf 15...

Reageer
Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.