Feiten. Anders bekeken.

Franse hulde voor ‘spion X’ alias coiffeur Frans Massy uit Hasselt

Geschreven door  op in Lokaal Nieuws.
Vlaggengroet en ‘The Last Post’ tijdens de herdenking van Frans Massy. Foto Bad Republic

Een delegatie van een Frans infanteriebataljon kwam naar het oude kerkhof van Hasselt om hulde te brengen aan Frans Massy. Deze Hasseltse kapper leverde via een spionagenetwerk vitale informatie aan waardoor de Franse legereenheid een strategische heuvel in de Elzas kon veroveren tijdens de Eerste Wereldoorlog.

De Franse legereenheid had voor één van hun grote militaire successen uit WOI hulp gekregen van ‘spion X’. Er stond echter geen naam vermeld in hun geschiedenisboek. Via een toevallig bezoek van Belgische militairen aan die eenheid in de Elzas, eind 2017, vielen er echter historische puzzelstukken in elkaar, met een link naar Hasselt. Dank zij opzoekingen van documentatiecentrum de graef Hasselt-Kuringen kon het bataljon eindelijk een gezicht plakken op de spion die hen doorslaggevende informatie bezorgde.

Frans Massy had een kapperszaak ongeveer ter hoogte van de gelijknamige straat in de Hasseltse stationsbuurt. Net zoals overal gingen ook in zijn kappersstoel nieuwtjes rond, zeker omdat Frans een vlotte babbelaar was. Alleen gaf hij interessante opmerkingen door via ‘The Cereal Company’, een spionagenetwerk dat brieven via Nederland naar Engeland smokkelde.

Frans Massy (1881-1918). Foto Stadsmus Hasselt

Op een dag toonde een Duitse soldaat aan Frans een postkaart van zijn geboortedorp in de Elzas. Op de kaart stond niet alleen het dorp afgebeeld, maar er waren ook aanduidingen van de posities van Duitse kanonnen. Een Franse legereenheid leverde intussen al bijna een jaar hevig strijd om hetzelfde dorp en de nabijgelegen Hartmannswillerkopf, een bergtop die een strategisch overzicht bood over het slagveld. De informatie uit Hasselt zorgde direct voor een tussentijds Frans succes in de gevechten die voortduurden tot vlak voor Wapenstilstand. De Franse eenheid kreeg trouwens de bijnaam ‘les diables rouges’ tijdens deze verbeten strijd met uiteindelijk naar schatting 30.000 doden.

Naar het najaar van 2017 dan, het ogenblik dat Hasselaar Kris Leenaers, zelf militair, deel uitmaakte van een delegatie die de Franse legereenheid bezocht. Kris is al jaren gepassioneerd door de geschiedenis van Kuringen en Hasselt. Sinds enkele jaren zet hij zich in voor erfgoedprojecten rond de Eerste Wereldoorlog.

“In onze gesprekken met de Fransen kwam de zware strijd om de bergtop ter sprake”, vertelt Kris. “De Fransen vertelden dat ze in 1915 plots belangrijke informatie ontvingen waardoor ze het aanwezige Duitse geschut konden lokaliseren (en vernietigen). Toen begon er bij mij een lichtje te branden.” Samen met studenten van de lerarenopleiding van de hogeschool PXL werkt Kris namelijk specifiek rond het spionagenetwerk en de figuur van Frans Massy.

De Franse delegatie van het 152ste Infanterie bataljon “Les Diables Rouges”. Foto PXL / Stad Hasselt

“Mijn overgrootvader Valère heeft lang geleden nog meegevochten in WOI”, vertelt Pieter Gythiel, student aan PXL. “Toch blijkt de Eerste Wereldoorlog voor vele studenten echt een ver-van-mijn-bed-geschiedenis. In mijn opleiding koos ik voor de erfgoedmodule, omdat ik denk dat lokale verhalen geschiedenislessen wel heel concreet en herkenbaar kunnen maken.”

De Hasseltse coiffeur overleed een goeie maand voor het einde van de Eerste Wereldoorlog in omstandigheden die nog altijd niet helemaal zijn opgehelderd en misschien altijd een mysterie zullen blijven. Zelfmoord, blijft de Duitse versie nadat zij Frans arresteerden op basis van afgedwongen bekentenissen van een ander lid van de spionagegroep. Gewurgd of opgehangen door zijn ondervragers, vermoeden historici, zonder dat ze dit echter zwart op wit kunnen bewijzen.

Het originele gedenkmonument voor Frans Massy, geplaatst na WOI, werd tijdens het tweede grote, Duitse bezoek in de jaren veertig trouwens weggehaald door de bezetter. Onmiddellijk na de bevrijding in 1945 werd dan de huidige gedenksteen geplaatst na één van de eerste beslissingen van het toenmalige Hasseltse stadsbestuur.

Detail van de grafsteen van Frans Massy op het oude kerkhof van Hasselt. Stad Hasselt / foto © Annemie America

Het verhaal van Frans Massy is misschien één van die vele, kleine verhalen die verscholen zitten achter de uitvoerig belichte heroïek van een internationaal conflict, maar is toch de moeite waard om herdacht te worden. Daarom stonden er meer dan veertig mensen, waaronder dus vertegenwoordigers van de Franse legereenheid, op een ijskoude donderdagvoormiddag rond zijn gedenksteen op het oude kerkhof van Hasselt. De live gebrachte ‘Last Post’ paste trouwens perfect in dat plaatje.

“Vanuit militair perspectief is er over de bezettingsperiode in Limburg slechts weinig bekend”, reageert Limburgs gedeputeerde van Erfgoed Igor Philtjens. De Provincie Limburg ondersteunt en organiseert sinds 2014 heel wat initiatieven rond ‘Kleine Verhalen in een Groote Oorlog’. “De impact van de bezetting was enorm”, vertelt hij verder. “Vandaar onze keuze om op zoek te gaan naar dergelijke menselijke verhalen, zoals dit over Frans Massy. Telkens opnieuw krijgen we bevestigd hoe belangrijk het is om ons erfgoed over te leveren zodat we onze geschiedenis kennen en kunnen beslissen waar we naartoe willen met onze toekomst.”

Tijdens het schrijven van dit artikel speelt een nummer op de radio met als titel ‘Best kept secret’… Ook zo’n kleine toevalligheid. (ds)

LoopgravenHartmannswillerkopf.jpg
Een overblijfsel van de loopgraven aan de Hartmannswillerkopf. Foto Wikipedia.
Door ZandceeEigen werk, CC BY-SA 3.0, Link

Ook interessant

Duurzame kerstpakjes helpen kleine beurzen en dakloze jongeren

25/11/2019

25/11/2019

Sinds vorige woensdag kom je in Galerij De Ware Vrienden in Hasselt de Empty Books & Toys Shop tegen. Leeg...

29 Limburgse bibs sluiten een week als opstap naar de toekomst

20/03/2019

20/03/2019

Naar de bib gaan zal in 29 Limburgse steden en gemeenten de komende week – ruim genomen – niet mogelijk...

“Tack Hasselt!” voor een eerste succesjaar

04/02/2017

04/02/2017 1

IKEA Hasselt viert dit weekend zijn eerste verjaardag. Via tal van activiteiten voor klanten, inclusief een zondagse opening, mag iedereen...

De tunnelknip van de Hefveldstraat

15/11/2017

15/11/2017 1

80 minuten waren slechts nodig om een geprefabriceerde tunnel van 600 ton te verplaatsen over een afstand van 30 meter....

Shoppen met een minimum aan hinder

09/12/2019

09/12/2019

Stad Hasselt pakt deze eindejaarsperiode noodgedwongen uit met een uitgebreid minder-hinder-shoppingplan. Bij de start van deze cruciale verdienperiode voor de...

Participeer in het Hasseltse stadsnet 2.0

28/03/2017

28/03/2017

Het H-net, het Hasseltse stadsnet van openbaar busvervoer, krijgt na 20 jaar een opfrissing. Daarom trekken enquêteurs van De Lijn...

Het gaat goed met uw insectenburgers

07/07/2016

07/07/2016

In de zomer van 2015 sloot het Beringse bedrijf BenSBugS met succes een crowdfunding campagne af. 265 mensen brachten 132.000...

Van oud naar nieuw in de binnenstad

16/12/2017

16/12/2017

Dit weekend wordt ongetwijfeld een druk shopping weekend tijdens Hasselt in ’t Wit, het tweede uit de reeks al. Winterland...

Fietsverbod in Hasseltse winkelstraten vanaf 1 juli

05/06/2019

05/06/2019

De grote, centrale winkelroute doorheen het centrum van Hasselt wordt vanaf 1 juli ‘fietsvrij’. Het schepencollege keurde daarvoor op 23...

Eerste hulp bij fietsdiefstal

25/07/2016

25/07/2016

Voortaan kunnen Hasselaren die het slachtoffer werden van fietsdiefstal, twee weken gratis een fiets van de stad ontlenen. Je fiets...

Nieuw vakantiepark in Duitsland kiest voor Genkse houtskeletbouw

05/09/2017

05/09/2017

Machiels Building Solutions uit Genk gaf vandaag details vrij over de grootste order uit de geschiedenis van het bedrijf. De...

Jonge bomen krijgen een vochtige start

24/04/2020

24/04/2020

In diverse straten test de stad Hasselt sinds kort een druppelsysteem uit dat jonge, pas aangeplante bomen stabieler moet doen...

Valse bommelding in lagere school in Berkenbos (Heusden-Zolder)

08/03/2017

08/03/2017

Vanmorgen werd de Vrije Lagere school van Berkenbos in Heusden-Zolder opgeschrikt door een telefonische bommelding.  Onmiddellijk werd de politie verwittigd. ...

Welkom in ’t Scheep achter de Kezerreme Obbe Beek in Hasselt

06/05/2018

06/05/2018

Stad Hasselt maakte de drie namen bekend die voortaan de nieuwe stadhuissite aan de Guffenslaan zullen aanduiden, evenals het nieuwe...

De Lijn stimuleert gedragsverandering via nieuwe campagne

11/04/2018

11/04/2018

Vervoersmaatschappij De Lijn liet in februari een mobiliteitsonderzoek uitvoeren en gebruikt de resultaten nu als basis voor een nieuwe, langdurige...

Reageer
Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.