Feiten. Anders bekeken.

Franse hulde voor ‘spion X’ alias coiffeur Frans Massy uit Hasselt

Geschreven door  op in Lokaal Nieuws.
Vlaggengroet en ‘The Last Post’ tijdens de herdenking van Frans Massy. Foto Bad Republic

Een delegatie van een Frans infanteriebataljon kwam naar het oude kerkhof van Hasselt om hulde te brengen aan Frans Massy. Deze Hasseltse kapper leverde via een spionagenetwerk vitale informatie aan waardoor de Franse legereenheid een strategische heuvel in de Elzas kon veroveren tijdens de Eerste Wereldoorlog.

De Franse legereenheid had voor één van hun grote militaire successen uit WOI hulp gekregen van ‘spion X’. Er stond echter geen naam vermeld in hun geschiedenisboek. Via een toevallig bezoek van Belgische militairen aan die eenheid in de Elzas, eind 2017, vielen er echter historische puzzelstukken in elkaar, met een link naar Hasselt. Dank zij opzoekingen van documentatiecentrum de graef Hasselt-Kuringen kon het bataljon eindelijk een gezicht plakken op de spion die hen doorslaggevende informatie bezorgde.

Frans Massy had een kapperszaak ongeveer ter hoogte van de gelijknamige straat in de Hasseltse stationsbuurt. Net zoals overal gingen ook in zijn kappersstoel nieuwtjes rond, zeker omdat Frans een vlotte babbelaar was. Alleen gaf hij interessante opmerkingen door via ‘The Cereal Company’, een spionagenetwerk dat brieven via Nederland naar Engeland smokkelde.

Frans Massy (1881-1918). Foto Stadsmus Hasselt

Op een dag toonde een Duitse soldaat aan Frans een postkaart van zijn geboortedorp in de Elzas. Op de kaart stond niet alleen het dorp afgebeeld, maar er waren ook aanduidingen van de posities van Duitse kanonnen. Een Franse legereenheid leverde intussen al bijna een jaar hevig strijd om hetzelfde dorp en de nabijgelegen Hartmannswillerkopf, een bergtop die een strategisch overzicht bood over het slagveld. De informatie uit Hasselt zorgde direct voor een tussentijds Frans succes in de gevechten die voortduurden tot vlak voor Wapenstilstand. De Franse eenheid kreeg trouwens de bijnaam ‘les diables rouges’ tijdens deze verbeten strijd met uiteindelijk naar schatting 30.000 doden.

Naar het najaar van 2017 dan, het ogenblik dat Hasselaar Kris Leenaers, zelf militair, deel uitmaakte van een delegatie die de Franse legereenheid bezocht. Kris is al jaren gepassioneerd door de geschiedenis van Kuringen en Hasselt. Sinds enkele jaren zet hij zich in voor erfgoedprojecten rond de Eerste Wereldoorlog.

“In onze gesprekken met de Fransen kwam de zware strijd om de bergtop ter sprake”, vertelt Kris. “De Fransen vertelden dat ze in 1915 plots belangrijke informatie ontvingen waardoor ze het aanwezige Duitse geschut konden lokaliseren (en vernietigen). Toen begon er bij mij een lichtje te branden.” Samen met studenten van de lerarenopleiding van de hogeschool PXL werkt Kris namelijk specifiek rond het spionagenetwerk en de figuur van Frans Massy.

De Franse delegatie van het 152ste Infanterie bataljon “Les Diables Rouges”. Foto PXL / Stad Hasselt

“Mijn overgrootvader Valère heeft lang geleden nog meegevochten in WOI”, vertelt Pieter Gythiel, student aan PXL. “Toch blijkt de Eerste Wereldoorlog voor vele studenten echt een ver-van-mijn-bed-geschiedenis. In mijn opleiding koos ik voor de erfgoedmodule, omdat ik denk dat lokale verhalen geschiedenislessen wel heel concreet en herkenbaar kunnen maken.”

De Hasseltse coiffeur overleed een goeie maand voor het einde van de Eerste Wereldoorlog in omstandigheden die nog altijd niet helemaal zijn opgehelderd en misschien altijd een mysterie zullen blijven. Zelfmoord, blijft de Duitse versie nadat zij Frans arresteerden op basis van afgedwongen bekentenissen van een ander lid van de spionagegroep. Gewurgd of opgehangen door zijn ondervragers, vermoeden historici, zonder dat ze dit echter zwart op wit kunnen bewijzen.

Het originele gedenkmonument voor Frans Massy, geplaatst na WOI, werd tijdens het tweede grote, Duitse bezoek in de jaren veertig trouwens weggehaald door de bezetter. Onmiddellijk na de bevrijding in 1945 werd dan de huidige gedenksteen geplaatst na één van de eerste beslissingen van het toenmalige Hasseltse stadsbestuur.

Detail van de grafsteen van Frans Massy op het oude kerkhof van Hasselt. Stad Hasselt / foto © Annemie America

Het verhaal van Frans Massy is misschien één van die vele, kleine verhalen die verscholen zitten achter de uitvoerig belichte heroïek van een internationaal conflict, maar is toch de moeite waard om herdacht te worden. Daarom stonden er meer dan veertig mensen, waaronder dus vertegenwoordigers van de Franse legereenheid, op een ijskoude donderdagvoormiddag rond zijn gedenksteen op het oude kerkhof van Hasselt. De live gebrachte ‘Last Post’ paste trouwens perfect in dat plaatje.

“Vanuit militair perspectief is er over de bezettingsperiode in Limburg slechts weinig bekend”, reageert Limburgs gedeputeerde van Erfgoed Igor Philtjens. De Provincie Limburg ondersteunt en organiseert sinds 2014 heel wat initiatieven rond ‘Kleine Verhalen in een Groote Oorlog’. “De impact van de bezetting was enorm”, vertelt hij verder. “Vandaar onze keuze om op zoek te gaan naar dergelijke menselijke verhalen, zoals dit over Frans Massy. Telkens opnieuw krijgen we bevestigd hoe belangrijk het is om ons erfgoed over te leveren zodat we onze geschiedenis kennen en kunnen beslissen waar we naartoe willen met onze toekomst.”

Tijdens het schrijven van dit artikel speelt een nummer op de radio met als titel ‘Best kept secret’… Ook zo’n kleine toevalligheid. (ds)

LoopgravenHartmannswillerkopf.jpg
Een overblijfsel van de loopgraven aan de Hartmannswillerkopf. Foto Wikipedia.
Door ZandceeEigen werk, CC BY-SA 3.0, Link

Ook interessant

Drukke controlemaand voor politie LRH

08/03/2017

08/03/2017

Politie Limburg Regio Hoofdstad gaat in maart een drukke controlemaand tegemoet. Van 6 tot 27 maart neemt ze deel aan...

“Voortschrijdend inzicht” levert Sporting Hasselt een nieuw jeugdcomplex op

09/11/2017

09/11/2017

Dit najaar start voetbalclub Sporting Hasselt met de bouw van een nieuw jeugdcomplex. Een broodnodige investering van 1,5 miljoen euro...

Coole high tech wint het van beperkingen

01/05/2019

01/05/2019

De fantasy en sci-fi fans hebben Flanders Expo al een aantal weken geleden bezocht, maar het lijkt alsof de superhelden...

Eco-legoblokken als onopvallende beveiliging

25/03/2019

25/03/2019

Einde maart start een eerste vergroeningsfase van het Dusartplein in Hasselt, meldt schepen van Groenonderhoud Laurence Libert. Er komen nieuwe...

Wie was eerst: de kip, het ei of Koen Vanmechelen?

02/08/2016

02/08/2016

De Belgische kunstenaar Koen Vanmechelen lanceert aanstaande vrijdag 5 augustus in Zimbabwe zijn nieuwste project, de Planetary Community Chicken. Tijdens...

Pokémon jagen in het donker

04/08/2016

04/08/2016

Speciaal voor de Pokémon Go-jagers organiseert de stad Sint-Truiden volgende week woensdag een gratis ‘Pokémon by night’-wandeling doorheen de stad....

Oude gsm omruilen voor een pintje of een hotdog?

10/05/2017

10/05/2017

In april en mei focust Recupel, de vzw die de inzameling en recyclage van elektro-afval organiseert in België, op studenten....

Afbouw van noodopvangcentrum Leopoldsburg vanaf 15 september

29/07/2016

29/07/2016

Het kernkabinet van de federale regering heeft beslist dat het noodopvangcentrum van Leopoldsburg eind oktober 2016 zal sluiten. Vanaf 15...

‘Kleurboel’ in Het Stadsmus

23/09/2016

23/09/2016

Tot 6 november loopt de interactieve, kindvriendelijke tentoonstelling ‘Kleurboel’ in het Stadsmus in Hasselt. De tentoonstelling op kindermaat toont de...

Expo over de Kempische brug die in het water viel

05/03/2018

05/03/2018

Tachtig jaar geleden, op 14 maart 1938, brak de Kempische Brug in Hasselt zonder aanwijsbare reden in drie stukken. Doden...

So far, so good voor toeristisch ‘Project Ijzer, A soldier’s experience’

20/10/2016

20/10/2016

Begin vorige week kreeg de gemeente Leopoldsburg na twee eerdere pogingen een positief antwoord van Toerisme Vlaanderen over het toeristisch...

Tournée Locale: buurten verbinden via kansen

17/04/2018

17/04/2018

Twee dichtbevolkte en groeiende stadswijken, een ‘moeilijk’ tussenliggend gebied, drie weekends, twee tussenliggende weken, sociale cohesie bevorderen, mensen verbinden, uitdagingen...

Beloning voor anders denken

12/01/2017

12/01/2017

Pukkelpop heeft gisteren een mooie prijs in ontvangst mogen nemen in de rand van het Eurosonic Noorderslag festival in Groningen....

De Groene Fietsboulevard 2.0 komt eraan

18/12/2017

18/12/2017 2

Stad Hasselt en het Agentschap Wegen en Verkeer gaan verschillende aanpassingswerken uitvoeren aan de Groene Boulevard. Het gemeenschappelijk doel: de...

Ze komen eraan!

06/09/2019

06/09/2019

Hasselt wordt dit weekend symbolisch opnieuw bevrijd. 75 jaar geleden trok de 2nd Armored Division ‘Hell On Wheels’ de stad...

Reageer
Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.