Feiten. Anders bekeken.

Franse hulde voor ‘spion X’ alias coiffeur Frans Massy uit Hasselt

Geschreven door  op in Lokaal Nieuws.

Een delegatie van een Frans infanteriebataljon kwam naar het oude kerkhof van Hasselt om hulde te brengen aan Frans Massy. Deze Hasseltse kapper leverde via een spionagenetwerk vitale informatie aan waardoor de Franse legereenheid een strategische heuvel in de Elzas kon veroveren tijdens de Eerste Wereldoorlog.

De Franse legereenheid had voor één van hun grote militaire successen uit WOI hulp gekregen van ‘spion X’. Er stond echter geen naam vermeld in hun geschiedenisboek. Via een toevallig bezoek van Belgische militairen aan die eenheid in de Elzas, eind 2017, vielen er echter historische puzzelstukken in elkaar, met een link naar Hasselt. Dank zij opzoekingen van documentatiecentrum de graef Hasselt-Kuringen kon het bataljon eindelijk een gezicht plakken op de spion die hen doorslaggevende informatie bezorgde.

Frans Massy had een kapperszaak ongeveer ter hoogte van de gelijknamige straat in de Hasseltse stationsbuurt. Net zoals overal gingen ook in zijn kappersstoel nieuwtjes rond, zeker omdat Frans een vlotte babbelaar was. Alleen gaf hij interessante opmerkingen door via ‘The Cereal Company’, een spionagenetwerk dat brieven via Nederland naar Engeland smokkelde.

Frans Massy (1881-1918). Foto Stadsmus Hasselt

Op een dag toonde een Duitse soldaat aan Frans een postkaart van zijn geboortedorp in de Elzas. Op de kaart stond niet alleen het dorp afgebeeld, maar er waren ook aanduidingen van de posities van Duitse kanonnen. Een Franse legereenheid leverde intussen al bijna een jaar hevig strijd om hetzelfde dorp en de nabijgelegen Hartmannswillerkopf, een bergtop die een strategisch overzicht bood over het slagveld. De informatie uit Hasselt zorgde direct voor een tussentijds Frans succes in de gevechten die voortduurden tot vlak voor Wapenstilstand. De Franse eenheid kreeg trouwens de bijnaam ‘les diables rouges’ tijdens deze verbeten strijd met uiteindelijk naar schatting 30.000 doden.

Naar het najaar van 2017 dan, het ogenblik dat Hasselaar Kris Leenaers, zelf militair, deel uitmaakte van een delegatie die de Franse legereenheid bezocht. Kris is al jaren gepassioneerd door de geschiedenis van Kuringen en Hasselt. Sinds enkele jaren zet hij zich in voor erfgoedprojecten rond de Eerste Wereldoorlog.

“In onze gesprekken met de Fransen kwam de zware strijd om de bergtop ter sprake”, vertelt Kris. “De Fransen vertelden dat ze in 1915 plots belangrijke informatie ontvingen waardoor ze het aanwezige Duitse geschut konden lokaliseren (en vernietigen). Toen begon er bij mij een lichtje te branden.” Samen met studenten van de lerarenopleiding van de hogeschool PXL werkt Kris namelijk specifiek rond het spionagenetwerk en de figuur van Frans Massy.

De Franse delegatie van het 152ste Infanterie bataljon “Les Diables Rouges”. Foto PXL / Stad Hasselt

“Mijn overgrootvader Valère heeft lang geleden nog meegevochten in WOI”, vertelt Pieter Gythiel, student aan PXL. “Toch blijkt de Eerste Wereldoorlog voor vele studenten echt een ver-van-mijn-bed-geschiedenis. In mijn opleiding koos ik voor de erfgoedmodule, omdat ik denk dat lokale verhalen geschiedenislessen wel heel concreet en herkenbaar kunnen maken.”

De Hasseltse coiffeur overleed een goeie maand voor het einde van de Eerste Wereldoorlog in omstandigheden die nog altijd niet helemaal zijn opgehelderd en misschien altijd een mysterie zullen blijven. Zelfmoord, blijft de Duitse versie nadat zij Frans arresteerden op basis van afgedwongen bekentenissen van een ander lid van de spionagegroep. Gewurgd of opgehangen door zijn ondervragers, vermoeden historici, zonder dat ze dit echter zwart op wit kunnen bewijzen.

Het originele gedenkmonument voor Frans Massy, geplaatst na WOI, werd tijdens het tweede grote, Duitse bezoek in de jaren veertig trouwens weggehaald door de bezetter. Onmiddellijk na de bevrijding in 1945 werd dan de huidige gedenksteen geplaatst na één van de eerste beslissingen van het toenmalige Hasseltse stadsbestuur.

Detail van de grafsteen van Frans Massy op het oude kerkhof van Hasselt. Stad Hasselt / foto © Annemie America

Het verhaal van Frans Massy is misschien één van die vele, kleine verhalen die verscholen zitten achter de uitvoerig belichte heroïek van een internationaal conflict, maar is toch de moeite waard om herdacht te worden. Daarom stonden er meer dan veertig mensen, waaronder dus vertegenwoordigers van de Franse legereenheid, op een ijskoude donderdagvoormiddag rond zijn gedenksteen op het oude kerkhof van Hasselt. De live gebrachte ‘Last Post’ paste trouwens perfect in dat plaatje.

“Vanuit militair perspectief is er over de bezettingsperiode in Limburg slechts weinig bekend”, reageert Limburgs gedeputeerde van Erfgoed Igor Philtjens. De Provincie Limburg ondersteunt en organiseert sinds 2014 heel wat initiatieven rond ‘Kleine Verhalen in een Groote Oorlog’. “De impact van de bezetting was enorm”, vertelt hij verder. “Vandaar onze keuze om op zoek te gaan naar dergelijke menselijke verhalen, zoals dit over Frans Massy. Telkens opnieuw krijgen we bevestigd hoe belangrijk het is om ons erfgoed over te leveren zodat we onze geschiedenis kennen en kunnen beslissen waar we naartoe willen met onze toekomst.”

Tijdens het schrijven van dit artikel speelt een nummer op de radio met als titel ‘Best kept secret’… Ook zo’n kleine toevalligheid. (ds)

LoopgravenHartmannswillerkopf.jpg
Een overblijfsel van de loopgraven aan de Hartmannswillerkopf. Foto Wikipedia.
Door ZandceeEigen werk, CC BY-SA 3.0, Link

Ook interessant

Online vrijwilligersplatform moet vacatures invullen

07/03/2018

07/03/2018

Via een online platform wil stad Hasselt optreden als actor en regisseur tussen organisaties en vrijwilligers. Tijdens het PXL Salon...

In fase twee van de fietscampagnes verschijnt het boekje

14/10/2019

14/10/2019

De aankondiging van Politie LRH over controle op fiets-spookrijden langs de Groene Boulevard lokte de voorbije week heel wat reacties...

Politie beledigen heeft voortaan een prijskaartje

25/02/2019

25/02/2019

Tijdens de Hasseltse gemeenteraadszitting van januari stond een aanpassing van de politiecodex op de agenda. Volwassenen die vanaf 1 maart...

Op naar de tram in 2024!

14/11/2019

14/11/2019 1

SPARTACUS-STEMMEN UIT MAASTRICHT De stad Maastricht kijkt met veel vertrouwen vooruit naar de Spartacus-tramverbinding richting Hasselt. Na een lange procedure...

Komt Coolblue naar Hasselt, en niet gewoon om te leveren?

20/05/2020

20/05/2020 1

Komt er in de heel nabije toekomst, meer bepaald voor het einde van dit jaar, een vestiging van Coolblue in...

Gelukkige 25ste verjaardag, Japanse Tuin!

19/11/2017

19/11/2017

Op 20 november 1992 opende de Japanse Tuin in Hasselt voor het eerst de deuren. Huisfotograaf Kris Van de Sande...

Fietsen zoals vroeger…

09/08/2016

09/08/2016

Morgen is Hasselt weer een toeristische attractie rijker. De Fietsbar in de Minderbroedersstraat begint namelijk als eerste met de verhuur...

De Lijn stimuleert gedragsverandering via nieuwe campagne

11/04/2018

11/04/2018

Vervoersmaatschappij De Lijn liet in februari een mobiliteitsonderzoek uitvoeren en gebruikt de resultaten nu als basis voor een nieuwe, langdurige...

Japanse Tuin in Hasselt kijkt terug op een geslaagd feestjaar

23/11/2017

23/11/2017

In zijn feestjaar heeft de Japanse Tuin in Hasselt een nieuw bezoekersrecord bereikt. Ongeveer 90.000 mensen kwamen er in 2017...

Gezocht: nieuwe directeur voor ModeMuseum

13/10/2016

13/10/2016

Directeur Kenneth Ramaekers verlaat binnenkort het Modemuseum in Hasselt. “Na bijna 9 jaar ben ik aan een nieuwe uitdaging toe”,...

Gratis lachen op het Kioskplein

05/08/2016

05/08/2016

Op woensdag 10 augustus krijgt Veerle Malschaert de kans om op het plein voor het lokale Cultuurcentrum een straf verhaal...

Mobiliteit 3.0: slimmer naar en in Hasselt

03/02/2019

03/02/2019 1

Een nieuwe schepen van mobiliteit in een centrumstad met gekende mobiliteitsproblemen aan het begin van zijn ambtstermijn: voldoende redenen voor...

Comfortshoppen in Hasselt

05/04/2017

05/04/2017

Wie droomt er niet van om tijdens het shoppen niet met al je aanwinsten te moeten blijven rondzeulen? Vanaf nu...

Ook Tongeren vraagt erkenning als rampgebied na natte junimaand

22/08/2016

22/08/2016

De stad Tongeren heeft een aanvraag ingediend tot erkenning als rampgebied bij het Vlaams Rampenfonds om de schade van vooral...

Beloning voor anders denken

12/01/2017

12/01/2017

Pukkelpop heeft gisteren een mooie prijs in ontvangst mogen nemen in de rand van het Eurosonic Noorderslag festival in Groningen....

Reageer
Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.