Feiten. Anders bekeken.

Franse hulde voor ‘spion X’ alias coiffeur Frans Massy uit Hasselt

Geschreven door  op in Lokaal Nieuws.

Een delegatie van een Frans infanteriebataljon kwam naar het oude kerkhof van Hasselt om hulde te brengen aan Frans Massy. Deze Hasseltse kapper leverde via een spionagenetwerk vitale informatie aan waardoor de Franse legereenheid een strategische heuvel in de Elzas kon veroveren tijdens de Eerste Wereldoorlog.

De Franse legereenheid had voor één van hun grote militaire successen uit WOI hulp gekregen van ‘spion X’. Er stond echter geen naam vermeld in hun geschiedenisboek. Via een toevallig bezoek van Belgische militairen aan die eenheid in de Elzas, eind 2017, vielen er echter historische puzzelstukken in elkaar, met een link naar Hasselt. Dank zij opzoekingen van documentatiecentrum de graef Hasselt-Kuringen kon het bataljon eindelijk een gezicht plakken op de spion die hen doorslaggevende informatie bezorgde.

Frans Massy had een kapperszaak ongeveer ter hoogte van de gelijknamige straat in de Hasseltse stationsbuurt. Net zoals overal gingen ook in zijn kappersstoel nieuwtjes rond, zeker omdat Frans een vlotte babbelaar was. Alleen gaf hij interessante opmerkingen door via ‘The Cereal Company’, een spionagenetwerk dat brieven via Nederland naar Engeland smokkelde.

Frans Massy (1881-1918). Foto Stadsmus Hasselt

Op een dag toonde een Duitse soldaat aan Frans een postkaart van zijn geboortedorp in de Elzas. Op de kaart stond niet alleen het dorp afgebeeld, maar er waren ook aanduidingen van de posities van Duitse kanonnen. Een Franse legereenheid leverde intussen al bijna een jaar hevig strijd om hetzelfde dorp en de nabijgelegen Hartmannswillerkopf, een bergtop die een strategisch overzicht bood over het slagveld. De informatie uit Hasselt zorgde direct voor een tussentijds Frans succes in de gevechten die voortduurden tot vlak voor Wapenstilstand. De Franse eenheid kreeg trouwens de bijnaam ‘les diables rouges’ tijdens deze verbeten strijd met uiteindelijk naar schatting 30.000 doden.

Naar het najaar van 2017 dan, het ogenblik dat Hasselaar Kris Leenaers, zelf militair, deel uitmaakte van een delegatie die de Franse legereenheid bezocht. Kris is al jaren gepassioneerd door de geschiedenis van Kuringen en Hasselt. Sinds enkele jaren zet hij zich in voor erfgoedprojecten rond de Eerste Wereldoorlog.

“In onze gesprekken met de Fransen kwam de zware strijd om de bergtop ter sprake”, vertelt Kris. “De Fransen vertelden dat ze in 1915 plots belangrijke informatie ontvingen waardoor ze het aanwezige Duitse geschut konden lokaliseren (en vernietigen). Toen begon er bij mij een lichtje te branden.” Samen met studenten van de lerarenopleiding van de hogeschool PXL werkt Kris namelijk specifiek rond het spionagenetwerk en de figuur van Frans Massy.

De Franse delegatie van het 152ste Infanterie bataljon “Les Diables Rouges”. Foto PXL / Stad Hasselt

“Mijn overgrootvader Valère heeft lang geleden nog meegevochten in WOI”, vertelt Pieter Gythiel, student aan PXL. “Toch blijkt de Eerste Wereldoorlog voor vele studenten echt een ver-van-mijn-bed-geschiedenis. In mijn opleiding koos ik voor de erfgoedmodule, omdat ik denk dat lokale verhalen geschiedenislessen wel heel concreet en herkenbaar kunnen maken.”

De Hasseltse coiffeur overleed een goeie maand voor het einde van de Eerste Wereldoorlog in omstandigheden die nog altijd niet helemaal zijn opgehelderd en misschien altijd een mysterie zullen blijven. Zelfmoord, blijft de Duitse versie nadat zij Frans arresteerden op basis van afgedwongen bekentenissen van een ander lid van de spionagegroep. Gewurgd of opgehangen door zijn ondervragers, vermoeden historici, zonder dat ze dit echter zwart op wit kunnen bewijzen.

Het originele gedenkmonument voor Frans Massy, geplaatst na WOI, werd tijdens het tweede grote, Duitse bezoek in de jaren veertig trouwens weggehaald door de bezetter. Onmiddellijk na de bevrijding in 1945 werd dan de huidige gedenksteen geplaatst na één van de eerste beslissingen van het toenmalige Hasseltse stadsbestuur.

Detail van de grafsteen van Frans Massy op het oude kerkhof van Hasselt. Stad Hasselt / foto © Annemie America

Het verhaal van Frans Massy is misschien één van die vele, kleine verhalen die verscholen zitten achter de uitvoerig belichte heroïek van een internationaal conflict, maar is toch de moeite waard om herdacht te worden. Daarom stonden er meer dan veertig mensen, waaronder dus vertegenwoordigers van de Franse legereenheid, op een ijskoude donderdagvoormiddag rond zijn gedenksteen op het oude kerkhof van Hasselt. De live gebrachte ‘Last Post’ paste trouwens perfect in dat plaatje.

“Vanuit militair perspectief is er over de bezettingsperiode in Limburg slechts weinig bekend”, reageert Limburgs gedeputeerde van Erfgoed Igor Philtjens. De Provincie Limburg ondersteunt en organiseert sinds 2014 heel wat initiatieven rond ‘Kleine Verhalen in een Groote Oorlog’. “De impact van de bezetting was enorm”, vertelt hij verder. “Vandaar onze keuze om op zoek te gaan naar dergelijke menselijke verhalen, zoals dit over Frans Massy. Telkens opnieuw krijgen we bevestigd hoe belangrijk het is om ons erfgoed over te leveren zodat we onze geschiedenis kennen en kunnen beslissen waar we naartoe willen met onze toekomst.”

Tijdens het schrijven van dit artikel speelt een nummer op de radio met als titel ‘Best kept secret’… Ook zo’n kleine toevalligheid. (ds)

LoopgravenHartmannswillerkopf.jpg
Een overblijfsel van de loopgraven aan de Hartmannswillerkopf. Foto Wikipedia.
Door ZandceeEigen werk, CC BY-SA 3.0, Link

Ook interessant

Rijsimulator en testpanel moeten parkeerroutes slim maken

18/02/2017

18/02/2017

Het Instituut voor Mobiliteit (IMOB) van de Universiteit Hasselt zet dit voorjaar Truienaars achter het stuur van een rijsimulator om...

Extra vertraging aan de werken aan de Universiteitslaan

02/07/2020

02/07/2020

Vanaf vrijdag 3 juli sluit AWV het kruispunt van de Universiteitslaan en de Trichterheideweg in Hasselt af. Tot half augustus...

Vooruitblik bij eerste fysieke raadszitting sinds coronacrisis

21/06/2020

21/06/2020

Komende dinsdagavond zal de Hasseltse gemeenteraad voor het eerst sinds het begin van de coronacrisis weer fysiek vergaderen. Op de...

IKEA Hasselt heeft vier nieuwe buren

18/11/2017

18/11/2017

Afgelopen woensdag openden vier nieuwe winkels tegelijk op de IKEA-site in Hasselt. Kwantum, MediaMarkt, Maisons du Monde en X²O bieden...

Een weekend vol Runkster gezelligheid

10/09/2019

10/09/2019

Dit komende weekend van vrijdag 13, zaterdag 14 en zondag 15 september bieden de Runkstenaren iedereen weer een gezellig feestweekend...

“Soms vraagt een mens zich af…”

24/03/2017

24/03/2017

Waarom dit zinnetje van Gorki boven een artikel staat over duurzamer carnaval vieren in Hasselt? Heel simpel. Als je een...

Heel Limburg op tijd laten rijden

19/11/2019

19/11/2019

“Wij zijn natuurlijk blij dat alle neuzen in dezelfde richting staan. Het is nu wel duidelijk dat de tram er...

Wie was eerst: de kip, het ei of Koen Vanmechelen?

02/08/2016

02/08/2016

De Belgische kunstenaar Koen Vanmechelen lanceert aanstaande vrijdag 5 augustus in Zimbabwe zijn nieuwste project, de Planetary Community Chicken. Tijdens...

Hasselt: centrale huisartsenwachtpost is verhuisd

01/07/2016

01/07/2016

Vanaf 1 juli vind je de centrale huisartsenwachtpost Hasselt-Zonhoven-Diepenbeek aan de Stadsomvaart en niet langer in het oude Radio 2-gebouw...

Innovatie uit jonge, frisse of soms zotte ideeën

27/02/2018

27/02/2018

Afgelopen zaterdag verzamelden zowat 50 jonge studenten uit heel uiteenlopende studierichtingen voor de tweede ‘Innovation Station’. Hun opdracht: bedenk een...

Komt Coolblue naar Hasselt, en niet gewoon om te leveren?

20/05/2020

20/05/2020

Komt er in de heel nabije toekomst, meer bepaald voor het einde van dit jaar, een vestiging van Coolblue in...

Hasselt in 48u op kindermaat

19/03/2017

19/03/2017 1

Op het Capucienenplein in Hasselt verwende de Dienst Toerisme alle kinderen onder een stralende lentezon met een activiteitennamiddag. Dit alles...

IKEA distributiecentrum in Winterslag werkt voortaan deels op windenergie

25/09/2017

25/09/2017

In Winterslag heeft IKEA vandaag haar eerste Belgische windturbine in gebruik genomen. Een deel van de energieopbrengst dient voor onmiddellijk...

Hasselt Stroomstad: krijtverf en groepsaankoop elektriciteit en gas

20/09/2016

20/09/2016 1

Schepen van duurzaamheid Joost Venken wil zoveel mogelijk Hasselaren doen overstappen op Belgische, groene stroom. Hij lanceert daarom de actie...

EDITORIAAL – En nu, #Bamstat? (de-embedding)

04/11/2016

04/11/2016

Een paar deuren blijven op een kiertje staan. Niet alle partners in het project, opgezet door Comosie, verlaten de stationsbuurt....

Reageer
Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.