Feiten. Anders bekeken.

Franse hulde voor ‘spion X’ alias coiffeur Frans Massy uit Hasselt

Geschreven door  op in Lokaal Nieuws.

Een delegatie van een Frans infanteriebataljon kwam naar het oude kerkhof van Hasselt om hulde te brengen aan Frans Massy. Deze Hasseltse kapper leverde via een spionagenetwerk vitale informatie aan waardoor de Franse legereenheid een strategische heuvel in de Elzas kon veroveren tijdens de Eerste Wereldoorlog.

De Franse legereenheid had voor één van hun grote militaire successen uit WOI hulp gekregen van ‘spion X’. Er stond echter geen naam vermeld in hun geschiedenisboek. Via een toevallig bezoek van Belgische militairen aan die eenheid in de Elzas, eind 2017, vielen er echter historische puzzelstukken in elkaar, met een link naar Hasselt. Dank zij opzoekingen van documentatiecentrum de graef Hasselt-Kuringen kon het bataljon eindelijk een gezicht plakken op de spion die hen doorslaggevende informatie bezorgde.

Frans Massy had een kapperszaak ongeveer ter hoogte van de gelijknamige straat in de Hasseltse stationsbuurt. Net zoals overal gingen ook in zijn kappersstoel nieuwtjes rond, zeker omdat Frans een vlotte babbelaar was. Alleen gaf hij interessante opmerkingen door via ‘The Cereal Company’, een spionagenetwerk dat brieven via Nederland naar Engeland smokkelde.

Frans Massy (1881-1918). Foto Stadsmus Hasselt

Op een dag toonde een Duitse soldaat aan Frans een postkaart van zijn geboortedorp in de Elzas. Op de kaart stond niet alleen het dorp afgebeeld, maar er waren ook aanduidingen van de posities van Duitse kanonnen. Een Franse legereenheid leverde intussen al bijna een jaar hevig strijd om hetzelfde dorp en de nabijgelegen Hartmannswillerkopf, een bergtop die een strategisch overzicht bood over het slagveld. De informatie uit Hasselt zorgde direct voor een tussentijds Frans succes in de gevechten die voortduurden tot vlak voor Wapenstilstand. De Franse eenheid kreeg trouwens de bijnaam ‘les diables rouges’ tijdens deze verbeten strijd met uiteindelijk naar schatting 30.000 doden.

Naar het najaar van 2017 dan, het ogenblik dat Hasselaar Kris Leenaers, zelf militair, deel uitmaakte van een delegatie die de Franse legereenheid bezocht. Kris is al jaren gepassioneerd door de geschiedenis van Kuringen en Hasselt. Sinds enkele jaren zet hij zich in voor erfgoedprojecten rond de Eerste Wereldoorlog.

“In onze gesprekken met de Fransen kwam de zware strijd om de bergtop ter sprake”, vertelt Kris. “De Fransen vertelden dat ze in 1915 plots belangrijke informatie ontvingen waardoor ze het aanwezige Duitse geschut konden lokaliseren (en vernietigen). Toen begon er bij mij een lichtje te branden.” Samen met studenten van de lerarenopleiding van de hogeschool PXL werkt Kris namelijk specifiek rond het spionagenetwerk en de figuur van Frans Massy.

De Franse delegatie van het 152ste Infanterie bataljon “Les Diables Rouges”. Foto PXL / Stad Hasselt

“Mijn overgrootvader Valère heeft lang geleden nog meegevochten in WOI”, vertelt Pieter Gythiel, student aan PXL. “Toch blijkt de Eerste Wereldoorlog voor vele studenten echt een ver-van-mijn-bed-geschiedenis. In mijn opleiding koos ik voor de erfgoedmodule, omdat ik denk dat lokale verhalen geschiedenislessen wel heel concreet en herkenbaar kunnen maken.”

De Hasseltse coiffeur overleed een goeie maand voor het einde van de Eerste Wereldoorlog in omstandigheden die nog altijd niet helemaal zijn opgehelderd en misschien altijd een mysterie zullen blijven. Zelfmoord, blijft de Duitse versie nadat zij Frans arresteerden op basis van afgedwongen bekentenissen van een ander lid van de spionagegroep. Gewurgd of opgehangen door zijn ondervragers, vermoeden historici, zonder dat ze dit echter zwart op wit kunnen bewijzen.

Het originele gedenkmonument voor Frans Massy, geplaatst na WOI, werd tijdens het tweede grote, Duitse bezoek in de jaren veertig trouwens weggehaald door de bezetter. Onmiddellijk na de bevrijding in 1945 werd dan de huidige gedenksteen geplaatst na één van de eerste beslissingen van het toenmalige Hasseltse stadsbestuur.

Detail van de grafsteen van Frans Massy op het oude kerkhof van Hasselt. Stad Hasselt / foto © Annemie America

Het verhaal van Frans Massy is misschien één van die vele, kleine verhalen die verscholen zitten achter de uitvoerig belichte heroïek van een internationaal conflict, maar is toch de moeite waard om herdacht te worden. Daarom stonden er meer dan veertig mensen, waaronder dus vertegenwoordigers van de Franse legereenheid, op een ijskoude donderdagvoormiddag rond zijn gedenksteen op het oude kerkhof van Hasselt. De live gebrachte ‘Last Post’ paste trouwens perfect in dat plaatje.

“Vanuit militair perspectief is er over de bezettingsperiode in Limburg slechts weinig bekend”, reageert Limburgs gedeputeerde van Erfgoed Igor Philtjens. De Provincie Limburg ondersteunt en organiseert sinds 2014 heel wat initiatieven rond ‘Kleine Verhalen in een Groote Oorlog’. “De impact van de bezetting was enorm”, vertelt hij verder. “Vandaar onze keuze om op zoek te gaan naar dergelijke menselijke verhalen, zoals dit over Frans Massy. Telkens opnieuw krijgen we bevestigd hoe belangrijk het is om ons erfgoed over te leveren zodat we onze geschiedenis kennen en kunnen beslissen waar we naartoe willen met onze toekomst.”

Tijdens het schrijven van dit artikel speelt een nummer op de radio met als titel ‘Best kept secret’… Ook zo’n kleine toevalligheid. (ds)

LoopgravenHartmannswillerkopf.jpg
Een overblijfsel van de loopgraven aan de Hartmannswillerkopf. Foto Wikipedia.
Door ZandceeEigen werk, CC BY-SA 3.0, Link

Ook interessant

Kinderprikkels voor de binnenstad

21/02/2019

21/02/2019 1

Twintig uiteenlopende ‘speelprikkels’ krijgen momenteel een plekje op zo’n vijftien locaties in de Hasseltse binnenstad. Het gaat daarbij om een...

De fietsstraat 2.0 moet beter leesbaar zijn

28/04/2020

28/04/2020 1

Drie bestaande fietsstraten in Hasselt gaan beter ‘leesbaar’ worden vanaf de komende zomer. De Kunstlaan, de Spoorwegstraat en de Boomkensstraat...

Veilig en vooruitziend: Genk On Stage heeft het (al lang)

24/06/2017

24/06/2017

Gisteravond begon de vijftiende editie van Genk On Stage. Naar goede gewoonte babbelen we dan op voorhand met burgemeester Wim...

‘Kleurboel’ in Het Stadsmus

23/09/2016

23/09/2016

Tot 6 november loopt de interactieve, kindvriendelijke tentoonstelling ‘Kleurboel’ in het Stadsmus in Hasselt. De tentoonstelling op kindermaat toont de...

Wie was eerst: de kip, het ei of Koen Vanmechelen?

02/08/2016

02/08/2016

De Belgische kunstenaar Koen Vanmechelen lanceert aanstaande vrijdag 5 augustus in Zimbabwe zijn nieuwste project, de Planetary Community Chicken. Tijdens...

“Tack Hasselt!” voor een eerste succesjaar

04/02/2017

04/02/2017 1

IKEA Hasselt viert dit weekend zijn eerste verjaardag. Via tal van activiteiten voor klanten, inclusief een zondagse opening, mag iedereen...

Pop-up containers met bomen en planten in de openbare ruimte

21/12/2017

21/12/2017 3

Containers met een mix van streekeigen bomen, heesters en kruiden die gedurende een bepaalde tijd als pop-up op een onaantrekkelijke...

Heel Limburg op tijd laten rijden

19/11/2019

19/11/2019 2

“Wij zijn natuurlijk blij dat alle neuzen in dezelfde richting staan. Het is nu wel duidelijk dat de tram er...

Asfaltwerken in westelijk deel stadscentrum Hasselt

23/11/2016

23/11/2016

Asfaltwerken in de westelijke helft van het Hasseltse stadscentrum zullen de komende dagen de binnenstad moeilijk bereikbaar maken. De werken...

Godsheide blijft ‘Godske’, maar toch is er iets veranderd

14/03/2017

14/03/2017

Tien maanden intensief, constructief en vooral discreet overleg tussen bewoners-belangengroepen De Unie Godsheide en Leefbaar Godsheide, Stad Hasselt en de...

“Wij kennen Afrika niet, en de Afrikanen kennen ons niet.”

11/10/2017

11/10/2017

Scholing is nodig, langs twee kanten. Dat is in feite de onderliggende boodschap van het boek ‘De Laatste Foto’ van...

Duurzame kerstpakjes helpen kleine beurzen en dakloze jongeren

25/11/2019

25/11/2019

Sinds vorige woensdag kom je in Galerij De Ware Vrienden in Hasselt de Empty Books & Toys Shop tegen. Leeg...

Een flinke upgrade voor de grote stadslong van Hasselt

04/02/2019

04/02/2019

Vandaag start de heraanleg van het Kapermolenpark in Hasselt. In een eerste fase komt er een grote waterzone die de...

Online bestellen en afhalen in de ‘Cordafour’

09/01/2018

09/01/2018

Corda Campus in Hasselt krijgt vanaf morgen een Carrefour-primeur. Werknemers kunnen hun boodschappen dan online bestellen en nadien in het...

29 Limburgse bibs sluiten een week als opstap naar de toekomst

20/03/2019

20/03/2019

Naar de bib gaan zal in 29 Limburgse steden en gemeenten de komende week – ruim genomen – niet mogelijk...

Reageer
Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.